
Stand-up na rzecz reintegracji społecznej więźniów – pierwszy etap projektu Erasmus+ za nami
Fundacja Dom Kultury wspólnie z włoską organizacją CCO – Crisi come Opportunità realizuje polsko-włoski projekt „Stand-up na rzecz reintegracji – rozwój transnarodowego modelu edukacji kulturalnej w środowisku penitencjarnym”, dofinansowany z programu Erasmus+ – Partnerstwa na małą skalę w sektorze edukacji dorosłych (KA210-ADU).
Celem projektu jest rozwijanie i testowanie metod wykorzystania teatru, improwizacji i stand-upu w edukacji osób przebywających w więzieniach. Praca z własną opowieścią, tekstem, ruchem i wystąpieniami publicznymi pozwala rozwijać umiejętności komunikacyjne i społeczne, współpracę, samodzielność oraz zdolność wyrażania własnych myśli. Są to kompetencje ważne również w przygotowaniu do powrotu do społeczeństwa.
Projekt łączy doświadczenia obu organizacji. Fundacja Dom Kultury od wielu lat prowadzi warsztaty teatralne, literackie i artystyczne w polskich więzieniach. Nasz włoski partner wykorzystuje teatr i inne działania artystyczne w pracy z osobami pozbawionymi wolności, w szczególności z młodzieżą przebywającą w instytucjach resocjalizacyjnych. Dzięki współpracy w ramach Erasmus+ możemy porównywać stosowane metody, sprawdzać je w odmiennych warunkach i wspólnie opracować model pracy przydatny dla edukatorów w obu krajach.
Międzynarodowe Laboratorium Metod w Warszawie
Pierwszy etap projektu został zakończony. W dniach 23–25 września 2026 roku w Warszawie odbyło się Międzynarodowe Laboratorium Metod, podczas którego polscy i włoscy edukatorzy wspólnie uczestniczyli w warsztatach, prezentowali swoje doświadczenia i poznawali różne sposoby wykorzystania teatru oraz stand-upu w edukacji więziennej.
Pierwszego dnia w Klubie Komediowym uczestniczyliśmy w warsztatach prowadzonych przez Kingę Kosik-Burzyńską. Pracowaliśmy nad obserwacją codzienności, odnajdywaniem komizmu, budowaniem opowieści i pisaniem własnych tekstów. Uczestnicy przeszli cały proces – od pomysłu po występ przed publicznością.
Dzień zakończył się pokazem stand-upowym, podczas którego na jednej scenie wystąpili polscy i włoscy edukatorzy oraz kobiety odbywające karę w Oddziale Zewnętrznym Warszawa-Bemowo. Osadzone przygotowały swoje wystąpienia podczas wcześniejszych zajęć prowadzonych przez artystów Klubu Komediowego we współpracy z Fundacją Dom Kultury. Pokaz pozwolił uczestnikom Laboratorium zobaczyć praktyczne rezultaty pracy metodą stand-upu w więzieniu.
Drugiego dnia spotkaliśmy się w Nowym Teatrze. Graszka Kopeć i Margo Lebiediuk prowadziły warsztaty poświęcone konstruowaniu zajęć teatralnych i pracy z grupą. Następnie edukatorzy CCO zaprezentowali ćwiczenia wykorzystujące ruch, gest, kontakt wzrokowy i improwizację, stosowane przez nich we włoskich instytucjach resocjalizacyjnych. Szczególnie interesujące było doświadczenie pracy, w której współpraca i komunikacja nie zawsze wymagają wspólnego języka.
Program uzupełniły warsztaty Stowarzyszenia Kobietostan poświęcone pracy z głosem oraz panel dyskusyjny „Rola edukacji kulturalnej w procesie resocjalizacji”. Przedstawiciele polskiej Służby Więziennej, organizacji społecznych i instytucji kultury oraz CCO rozmawiali o doświadczeniach pracy edukacyjnej w więzieniach, współpracy z artystami i możliwościach rozwijania takich działań.
Trzeci dzień odbył się w Oddziale Zewnętrznym Warszawa-Bemowo. Włoscy partnerzy poznali warunki prowadzenia edukacji kulturalnej w polskim więzieniu i uczestniczyli w spotkaniu połączonym z warsztatami prowadzonymi przez edukatorki Nowego Teatru z udziałem osadzonych kobiet.
Co wynika z warszawskiego spotkania?
Zakończone Laboratorium pozwoliło nam poznać i porównać konkretne metody pracy stosowane w Polsce i we Włoszech. Doświadczenie ćwiczeń z perspektywy uczestników, obserwacja występów kobiet z Bemowa oraz wspólna praca w więzieniu stworzyły podstawę do dalszego opracowywania polsko-włoskiego modelu edukacji kulturalnej.
Ważnym rezultatem była także możliwość przyjrzenia się różnym sposobom prowadzenia zajęć: od pracy nad indywidualną opowieścią i tekstem komediowym po ćwiczenia oparte na ruchu, improwizacji i komunikacji niewerbalnej. Wspólne doświadczenia pozwalają nam teraz wybrać rozwiązania, które warto sprawdzić w codziennej pracy edukatorów.
Kolejnym etapem projektu jest pilotaż w Polsce i we Włoszech. Obie organizacje będą wykorzystywać wybrane ćwiczenia podczas zajęć prowadzonych w więzieniach, obserwować reakcje uczestników, analizować trudności i oceniać przydatność poszczególnych metod. Zebrane doświadczenia posłużą do ich udoskonalenia.
W lutym 2027 roku spotkamy się ponownie, tym razem na Sardynii. Wspólnie podsumujemy pilotaż, porównamy wyniki pracy w obu krajach i opracujemy ostateczne założenia modelu.
Wspólny Narzędziownik dla edukatorów
Najważniejszym rezultatem projektu będzie praktyczny Narzędziownik, przygotowany wspólnie przez Fundację Dom Kultury i CCO. Znajdą się w nim sprawdzone metody pracy, przykładowe ćwiczenia, struktury warsztatowe oraz wskazówki dotyczące prowadzenia zajęć w warunkach więziennych.
Narzędziownik będzie oparty zarówno na doświadczeniach warszawskiego Laboratorium, jak i na rezultatach pilotażu przeprowadzonego w Polsce i we Włoszech. Chcemy, aby był przydatny nie tylko osobom prowadzącym edukację kulturalną w więzieniach, ale również edukatorom pracującym z osobami wykluczonymi i o mniejszych szansach.
Publikacja zostanie udostępniona bezpłatnie w formie cyfrowej, tak aby wypracowane rozwiązania mogły być wykorzystywane także przez inne organizacje i instytucje.
Projekt realizujemy w ramach Erasmus+ – Partnerstwa na małą skalę w sektorze edukacji dorosłych (KA210-ADU). Jego istotą jest wzajemne uczenie się od partnerów z różnych krajów, rozwijanie kompetencji edukatorów i zwiększanie dostępu do wartościowej edukacji również dla osób przebywających w więzieniach.


Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej, Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji lub Narodowej Agencji Programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności. Unia Europejska ani podmioty udzielające dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.