„Nikt nie zostaje w tyle” – twórcze spotkanie ludzi teatru pracujących w więzieniach
Stand-up, komizm i opowieść stały się punktem wyjścia do spotkania wychowawców Służby Więziennej oraz edukatorów z Polski i Włoch. Przez trzy dni wspólnie pisaliśmy, improwizowaliśmy, pracowaliśmy z ruchem, głosem i teatrem, ale przede wszystkim poznawaliśmy metody wykorzystywane w pracy w więzieniach i instytucjach resocjalizacyjnych. Tak wyglądał projekt „Nikt nie zostaje w tyle – twórcze spotkanie ludzi teatru pracujących w więzieniach”, zrealizowany przez Fundację Dom Kultury we wrześniu 2026 roku w Warszawie.
Projekt zrealizowaliśmy 23–25 września 2026 roku. Jego głównymi uczestnikami było 11 wychowawców kulturalno-oświatowych z więzień podlegających Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Warszawie. To osoby, które na co dzień prowadzą działania związane z edukacją, kulturą i readaptacją społeczną osób osadzonych.
Chcieliśmy stworzyć przestrzeń, w której wychowawcy nie tylko poznają różne metody edukacji kulturalnej, ale sami ich doświadczą. Do wspólnej pracy zaprosiliśmy edukatorów wykorzystujących stand-up i teatr w działaniach społecznych oraz w pracy w środowisku penitencjarnym i resocjalizacyjnym.
Partnerem projektu była włoska organizacja CCO – Crisi come Opportunità , która od 2006 roku pracuje z młodzieżą zagrożoną wykluczeniem, w tym z młodymi osobami przebywającymi we włoskich instytucjach resocjalizacyjnych. W realizację działań włączyło się również Stowarzyszenie Kobietostan .
Bardzo ważna była współpraca z Okręgowym Inspektoratem Służby Więziennej w Warszawie oraz dyrekcją Aresztu Śledczego w Warszawie-Grochowie i Oddziału Zewnętrznego Warszawa-Bemowo. Dzięki niej w projekcie uczestniczyli wychowawcy z więzień okręgu warszawskiego, a trzeci, dodatkowy, dzień spotkania odbył się w Oddziale Zewnętrznym Warszawa-Bemowo z udziałem osadzonych tam kobiet.
23 września – stand-up: od obserwacji do własnej opowieści
Pierwszego dnia spotkaliśmy się w Klubie Komediowym. Warsztaty prowadziła Kinga Kosik-Burzyńska. Zaczęliśmy od obserwacji codzienności – sytuacji, zachowań, języka, tego, co nas dziwi, irytuje albo wydaje się absurdalne. Uczestnicy szukali w swoich obserwacjach komizmu, przyglądali się im z różnych perspektyw, wspólnie budowali historie, a później pisali własne teksty.
Wychowawcy i edukatorzy przeszli całą drogę od pomysłu, przez pisanie i redakcję tekstu, aż do wystąpienia przed publicznością. Praca nad stand-upem pozwala bowiem połączyć kilka rzeczy: uważną obserwację rzeczywistości, formułowanie własnego zdania, szukanie dystansu i komizmu, pisanie oraz umiejętność opowiedzenia swojej historii innym.
Pokaz stand-up: wychowawcy, edukatorzy i kobiety z Bemowa na jednej scenie
Pierwszy dzień zakończył się pokazem w Klubie Komediowym. Na scenę wyszli uczestnicy warsztatów, którzy jeszcze tego samego dnia pracowali nad swoimi pierwszymi tekstami.
Wystąpiły również kobiety z Oddziału Zewnętrznego Warszawa-Bemowo, które wcześniej przygotowywały własne materiały podczas zajęć prowadzonych przez Kingę Kosik-Burzyńską i Cezarego Jurkiewicza. Dla nich nie był to pierwszy występ w Klubie Komediowym – stand-up stał się częścią prowadzonych przez Fundację Dom Kultury zajęć edukacji kulturalnej w więzieniu.
Na jednej scenie spotkały się więc osoby, które na co dzień prowadzą działania w więzieniach, edukatorzy z Polski i Włoch oraz osadzone kobiety. Było dużo śmiechu – zarówno na scenie, jak i na widowni.
Z Klubem Komediowym Fundacja Dom Kultury współpracuje od kilku lat przy różnych działaniach, także tych prowadzonych w więzieniach i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych. Klub nie był partnerem projektu SYNERGIE, ale jego przestrzeń i doświadczenie jego artystów były ważną częścią pierwszego dnia spotkania.
24 września – teatr, ruch, improwizacja i głos
Drugiego dnia spotkaliśmy się w Nowym Teatrze. Tym razem punktem wyjścia nie był tekst, lecz ciało, ruch, gest, głos, relacja z drugą osobą i działanie w grupie.
Dzień rozpoczęły Graszka Kopeć i Margo Lebiediuk warsztatem „Skład fajnego warsztatu”. Uczestnicy pracowali z ruchem, gestem i działaniem grupowym, jednocześnie przyglądając się temu, jak buduje się warsztat: jak rozpocząć pracę z grupą, jak stopniować trudność oraz po co w konkretnym momencie proponujemy dane ćwiczenie.
Następnie warsztat „Teatr, ruch i improwizacja” poprowadzili edukatorzy CCO – Crisi come Opportunità. Włoscy partnerzy podzielili się metodami wykorzystywanymi w pracy z młodzieżą w instytucjach resocjalizacyjnych. Pracowaliśmy z ruchem, kontaktem wzrokowym, gestem i improwizacją. Polska i włoska część grupy nie zawsze mogła swobodnie porozumiewać się bez tłumaczenia, a jednak w wielu działaniach wspólny język okazywał się niepotrzebny. Wystarczały ruch, gest, głos, obserwowanie partnera i reagowanie na jego propozycję.
Ostatni warsztat, „Głos, który wzmacnia”, poprowadziły Agnieszka Bresler i Iwona Konecka ze Stowarzyszenia Kobietostan. Uczestnicy pracowali z głosem, dźwiękiem i rytmem, tworząc wspólnie działania teatralne. Głos oznaczał tutaj zarówno fizyczny dźwięk, jak i możliwość wyrażenia siebie, zaznaczenia swojej obecności i bycia usłyszanym.
Z Nowym Teatrem, podobnie jak z Klubem Komediowym, Fundacja Dom Kultury współpracuje również poza projektem SYNERGIE. Te stałe relacje z instytucjami kultury są ważną częścią naszych działań prowadzonych w więzieniach.
Panel „Rola edukacji kulturalnej w procesie resocjalizacji osób skazanych”
Dwa dni warsztatów zakończyliśmy panelem „Rola edukacji kulturalnej w procesie resocjalizacji”, który prowadziła dr Katarzyna Nawrocka z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie i Fundacji Dom Kultury.
Do rozmowy zaprosiliśmy Małgorzatę Brus z Fundacji Dom Kultury, płk. Krzysztofa Karwowskiego – Dyrektora Biura Penitencjarnego Centralnego Zarządu Służby Więziennej, ppłk Iwonę Ossowską – Dyrektor Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Warszawie, Giulię Agostini z CCO, Agnieszkę Bresler i Iwonę Konecką ze Stowarzyszenia Kobietostan oraz Damiana Kalitę – kierownika Działu Edukacji i Projektów Społecznych Teatru Studio i edukatora Fundacji Dom Kultury.
Rozmawialiśmy o miejscu edukacji kulturalnej w procesie resocjalizacji, doświadczeniach osób prowadzących działania w więzieniach, barierach, z którymi spotykają się w swojej pracy oraz o współpracy pomiędzy Służbą Więzienną, organizacjami społecznymi, artystami i instytucjami kultury.
Szczególne podziękowania kierujemy do Ady Szulc z Fundacji Dom Kultury, która prowadziła całe spotkanie oraz tłumaczyła jego polsko-angielską część. Dziękujemy również Tommaso Lombardo z Fundacji Dom Kultury oraz Agnieszce Bresler ze Stowarzyszenia Kobietostan za tłumaczenie włosko-polskie. Dzięki nim podczas warsztatów, rozmów i wspólnej pracy mogliśmy rzeczywiście wymieniać doświadczenia między polskimi i włoskimi uczestnikami.
Zadanie „Nikt nie zostaje w tyle – twórcze spotkanie ludzi teatru pracujących w więzieniach” zostało dofinansowane ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury SYNERGIE. Edycja 2026.
Partner projektu:
Publikacja/poradnik/podręcznik dostępny jest na licencji CC-BY 4.0 – Uznanie
autorstwa 4.0 Międzynarodowe
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl
