„Promocja czytelnictwa w więzieniach” – pionierski projekt edukacyjny w 8 jednostkach penitencjarnych w 2025 roku
„Promocja czytelnictwa w więzieniach” to nasz nowy projekt, który po raz pierwszy w Polsce obejmie aż osiem jednostek penitencjarnych naraz! Przez cały 2025 rok, we współpracy ze Służbą Więzienną, ekspertami, aktorami i edukatorami, został zrealizowany zwarty program, który miał na celu rozwój czytelnictwa wśród osadzonych.
Dzięki warsztatom literackim, czytaniu performatywnemu, specjalnym stanowiskom czytelniczym w bibliotekach oraz audycjom literackim nadawanym w więziennych radiowęzłach, dotrzemy do ponad 5000 osób przebywających w zakładach karnych i aresztach śledczych.
Program był realizowany w ośmiu więzieniach w Polsce:
– Areszt Śledczy w Warszawie – Białołęce
– Areszt Śledczy w Warszawie – Grochowie
– Areszt Śledczy w Warszawie – Służewcu
– Areszt Śledczy w Poznaniu
– Areszt Śledczy w Grójcu
– Areszt Śledczy w Radomiu
– Zakład Karny w Rawiczu
– Zakład Karny w Krzywańcu
Projekt trwał od 1 marca do 30 listopada 2025 roku i obejmował zarówno zajęcia stacjonarne, jak i działania zdalne w postaci słuchowisk literackich.
Kto poprowadził zajęcia?
mgr Justyna Żarczyńska – współautorka projektu, historyczka sztuki, arteterapeutka, kustoszka w Muzeum Narodowym w Poznaniu, autorka licznych artykułów o literaturze i kulturze, prowadzi blog „Justyna czytuje”.
Piotr Prasuła – kustosz w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, znawca literatury polskiej i jej kontekstów historycznych.
Ekspertki z Fundacji Języka Polskiego:
– prof. Dorota Zdunkiewicz-Jedynak – specjalistka od języka i literatury.
– dr Paulina Potasińska – badaczka literatury warszawskiej.
– dr Helena Balcerek – językoznawczyni i ekspertka edukacji literackiej.
Kinga Kosik-Burzyńska, Krzysztof Dziuba, aktorzy z Klubu Szyderców Bis i Klubu Komediowego – poprowadzili warsztaty czytania performatywnego.
Mati Fuczyło – dziennikarz, raper i beatboxer z Radia Eska, zrealizował audycje literackie nadawane w więziennych radiowęzłach.
Program projektu
Projekt składał się z czterech kluczowych działań, które miały na celu nie tylko popularyzację czytelnictwa, ale także rozwój umiejętności interpretacyjnych i refleksji nad tekstem u uczestników – osób odbywających karę więzienia.
1. Zajęcia literackie – odkrywanie satyry i felietonistyki
Osadzeni poznali twórczość mistrzów polskiego humoru i satyry: Antoniego Słonimskiego, Juliana Tuwima, Magdaleny Samozwaniec, Ludwika Pugeta, Jana Marii Swinarskiego oraz konteksty powstawania ich utworów.
2. Warsztaty czytania performatywnego
Aktorzy pomogli uczestnikom rozwinąć umiejętności czytania na głos, ćwicząc intonację, dykcję i interpretację tekstów.
3. Specjalne stanowiska czytelnicze w bibliotekach więziennych
W każdej z objętych projektem jednostek penitencjarnych powstał biblioteczny kącik satyryczny, gdzie osadzeni oglądali książki powiązane z tematyką zajęć.
4. Audycje literackie w więziennych radiowęzłach
Nagrania przygotował Mati Fuczyło, a ich treść objęła czytane na głos fragmenty książek, rozmowy ekspertów i refleksje osadzonych. Dzięki temu dotarliśmy do tych, którzy nie mogli uczestniczyć w zajęciach – ponad 5000 więźniów mogło słuchać literatury w swoich celach.
Ten projekt jest wyjątkowy:
– pierwszy w Polsce projekt został zrealizowany jednocześnie w 8 więzieniach
– projekt stanowił połączenie warsztatów, czytania performatywnego i słuchowisk
– projekt dotarł do tysięcy osadzonych dzięki audycjom w radiowęzłach
– opierał się na współpracy z wybitnymi literaturoznawcami, aktorami i edukatorami
– wspierała nas Służba Więzienna i partnerzy z sektora kultury: Fundacja Języka Polskiego, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, teatr Klub Szyderców Bis, teatr Klub Komediowy.
„Śmiejmy się! O dowcipnych literatach nie tylko z Warszawy” Justyna Żarczyńska otwiera projekt „Promocja czytelnictwa w więzieniach”
Z humorem, pasją i głęboką wiedzą – tak Justyna Żarczyńska, współautorka programu „Promocja czytelnictwa w więzieniach”, rozpoczęła pierwszy cykl spotkań literackich, inaugurując projekt w jednym z zakładów karnych. Jej wykład zatytułowany „Śmiejmy się! O dowcipnych literatach nie tylko z Warszawy” przeniósł słuchaczy w świat międzywojennej satyry i kabaretu, ukazując literaturę jako przestrzeń nie tylko do refleksji, ale i do śmiechu.
W zajęciach wzięli udział osadzeni, którzy z zaciekawieniem słuchali opowieści o takich miejscach jak legendarna kawiarnia „Pod Picadorem” czy kabaret Qui Pro Quo. Żarczyńska przybliżyła sylwetki najważniejszych postaci tej sceny – od Hanki Ordonówny i Adolfa Dymszy po Antoniego Słonimskiego, patrona roku 2025.
Nie zabrakło także spojrzenia poza Warszawę – uczestnicy dowiedzieli się o prężnie działających ośrodkach kabaretowych w Poznaniu, takich jak Ździebko czy Klub Szyderców. Szczególne zainteresowanie wzbudziła refleksja nad udziałem kobiet w życiu literackim i kabaretowym dwudziestolecia międzywojennego.
Justyna Żarczyńska prowadziła spotkanie z dużym poczuciem humoru i wrażliwością na odbiorców, co przełożyło się na żywe reakcje uczestników. Jej wykład nie tylko otworzył cykl 32 spotkań w ramach projektu, ale także wyraźnie pokazał, że literatura może być punktem wyjścia do rozmowy o wartościach, wolności i tożsamości – nawet w tak nietypowym miejscu, jakim jest więzienie.
Relację z projektu znajdziecie również na Facebooku Fundacji Dom Kultury.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
