Czy historia może stać się narzędziem edukacji, twórczości i społecznej zmiany? W Fundacji Dom Kultury wierzymy, że tak. Dlatego rozpoczynamy realizację projektu „Bitwa pod Grunwaldem – więzienna gra strategiczna”, który łączy edukację historyczną, historię sztuki, modelarstwo, działania plastyczne i gry strategiczne z procesem readaptacji społecznej osób odbywających karę pozbawienia wolności.
Projekt jest realizowany równolegle w Aresztach Śledczych Warszawie–Białołęce i Warszawie–Służewcu. Bierze w nim udział 40 mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności.
Od Matejki do gry strategicznej
Pracę rozpoczniemy od wprowadzenia do historii bitwy pod Grunwaldem oraz do świata gier strategicznych. Pierwsze zajęcia poprowadzi Grażyna Bastek – historyczka sztuki, kustoszka Muzeum Narodowego w Warszawie i jedna z najwybitniejszych popularyzatorek historii sztuki w Polsce. Punktem wyjścia będzie analiza obrazu Jana Matejki „Bitwa pod Grunwaldem”, który od ponad stu lat kształtuje wyobrażenia Polaków o jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Europy Środkowej.
Następnie uczestnicy, pod kierunkiem artysty Waldemara Petryka, stworzą przestrzenne makiety pola bitwy. Nie będą to klasyczne rekonstrukcje historyczne. Makiety zostaną zaprojektowane jako plansze do gry strategicznej, nawiązujące swoją strukturą do szachownicy i umożliwiające rozgrywanie bitew.
Kolejnym etapem będzie przygotowanie figurek wojsk polsko-litewskich i krzyżackich oraz opracowanie zasad autorskiej gry strategicznej inspirowanej mechaniką gier bitewnych. Zajęcia poprowadzi Krzysztof Nessel, magister resocjalizacji związany od lat z modelarstwem i grami strategicznymi. Uczestnicy poznają podstawy gier bitewnych, wspólnie opracują regulamin rozgrywki oraz karty opisujące możliwości poszczególnych oddziałów.
Finałem projektu będzie rozgrywka online pomiędzy obiema jednostkami. Bezpośrednio przed rozpoczęciem bitwy uczestnicy wylosują, czy staną po stronie wojsk polsko-litewskich, czy krzyżackich. Dzięki temu wynik starcia pozostanie niewiadomą aż do ostatniego ruchu. Finałowi towarzyszyć będzie również wykład Marcina Mirosa pt. „Co by było, gdyby wygrali Krzyżacy?”, poświęcony możliwym konsekwencjom zwycięstwa Zakonu dla historii Polski i Europy.
Kultura jako narzędzie włączenia społecznego
Osoby przebywające w więzieniach należą do grup szczególnie zagrożonych wykluczeniem społecznym i kulturalnym. Wieloletnia izolacja powoduje ograniczony dostęp do kultury, edukacji i nowych zjawisk społecznych. Utrudnia także rozwijanie zainteresowań, zdobywanie nowych kompetencji oraz podtrzymywanie kontaktu z życiem społecznym.
Dlatego tak ważne są działania umożliwiające aktywne uczestnictwo w kulturze. Projekt nie ogranicza się do przekazywania wiedzy historycznej. Uczestnicy stają się współtwórcami procesu twórczego – projektują, budują, malują, planują i podejmują decyzje. Uczą się współpracy, odpowiedzialności za wspólne zadanie oraz długofalowego planowania.
Projekt pomaga również przeciwdziałać skutkom wykluczenia społecznego i cyfrowego, które często towarzyszą wieloletniej izolacji penitencjarnej. Uczestnicy poznają współczesne formy aktywności rozwijane przez miliony ludzi na całym świecie: modelarstwo, gry strategiczne, rekonstrukcje historyczne i działania projektowe. Zdobywają kompetencje oraz wiedzę o zjawiskach kulturowych, które na wolności są powszechnie dostępne, a w więzieniu pozostają trudno osiągalne.
Nowe pasje i nowe możliwości
W naszej pracy wielokrotnie obserwowaliśmy, że kontakt z kulturą staje się początkiem trwałych zmian. Dla jednych uczestników będzie to pierwsze spotkanie z historią sztuki. Dla innych – początek zainteresowania historią, modelarstwem, malarstwem figurek czy grami strategicznymi.
„Bitwa pod Grunwaldem – więzienna gra strategiczna” pokazuje, że edukacja historyczna nie musi ograniczać się do podręczników, a kultura może być przestrzenią budowania nowych zainteresowań, rozwijania kompetencji i odzyskiwania poczucia sprawczości. To kolejny projekt Fundacji Dom Kultury wykorzystujący sztukę, edukację i twórczość jako narzędzia włączenia społecznego osób odbywających karę pozbawienia wolności.
Projekt jest realizowany przez Fundację Dom Kultury dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przyznanemu w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „Kultura – Interwencje. Edycja 2026”.
